Άλλες γλώσσες >

български език (bg) | Čeština (cs) | Dansk (da) | Deutsch (de)
Ελληνικα (el) | English (en) | Español (es) | Eesti keel (et)
Suomi (fi) | Français (fr) | Hrvatski (hr) | Magyar (hu)
Italiano (it) | Lietuvu kalba (lt) | Latviešu valoda (lv) | Malti (mt)
Nederlands (nl) | Polski (pl) | Português (pt) | Româna (ro)
Slovencina (sk) | Slovenšcina (sl) | Svenska (sv) |

# Σκόνη και νανοσωματίδια
Υγεία και ασφάλεια

Ο όρος "σκόνη" δεν έχει ακριβή επιστημονική απόδοση, αλλά συνήθως ορίζεται ως μια στερεά ουσία που έχει κονιορτοποιηθεί ή έχει κατατμηθεί σε λεπτά σωματίδια. Το μέγεθος των σωματιδίων είναι εξίσου σημαντικό με τη φύση της σκόνης για να διαπιστωθεί εάν είναι επικίνδυνη. Γενικά, τα πλέον επικίνδυνα είδη σκόνης είναι οι σκόνες με πολύ μικρά σωματίδια τα οποία δεν είναι ορατά με το ανθρώπινο μάτι, όπως συμβαίνει με τις λεπτές σκόνες. Αυτοί οι τύποι σωματιδίων είναι αρκετά μικροί για να εισπνέονται, αλλά ταυτόχρονα αρκετά μεγάλοι, με αποτέλεσμα να παραμένουν παγιδευμένοι στον πνευμονικό ιστό και να μην εκπνέονται. Ωστόσο, ορισμένες ουσίες (π.χ. αμίαντος - βλ. τμήμα 5) παράγουν χονδρόκοκκη σκόνη με πολύ μεγάλα σωματίδια τα οποία μπορεί επίσης να είναι επικίνδυνα.
Υπόμνηση: οι ουσίες μπορεί να παράγουν σκόνη με διαφορετικό μέγεθος σωματιδίων - το γεγονός ότι μπορείτε να δείτε μόνο μεγάλα σωματίδια σκόνης ή κόκκων δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και μικρά σωματίδια.

## 1. Τι είδους σκόνες υπάρχουν;

Νανοϋλικά:Σε πολλές σύγχρονες διεργασίες χρησιμοποιούνται νανοϋλικά. Τα υλικά αυτά είναι εξαιρετικά επικίνδυνα, διότι μπορεί να απορροφηθούν απευθείας στο αιμοποιητικό σύστημα μέσω του δέρματος και των μεμβρανών των πνευμόνων σε περίπτωση εισπνοής τους. Θα πρέπει να θεωρούνται ως επικίνδυνα για την υγεία, ανεξάρτητα από την ύλη από την οποία αποτελούνται. Ο συνήθης προστατευτικός εξοπλισμός δεν παρέχει επαρκή προστασία και θα πρέπει να επικοινωνήσετε με το εργαστήριό σας πριν ανοίξετε ή επιχειρήσετε να λάβετε δείγμα αυτών των προϊόντων.
Τοξικές σκόνες: Παράγονται συνήθως κατά την εργασία με ουσίες που είναι και οι ίδιες τοξικές (π.χ. μόλυβδος, υδράργυρος, χρώμιο κλπ.). Σε περίπτωση εισπνοής, θα μπορούσαν να βλάψουν τους πνεύμονες σας ή να εισέλθουν στο αίμα και να εξαπλωθούν σε όλο το σώμα σας.
Ενοχλητικές σκόνες: Παράγονται κατά τον χειρισμό υλικών όπως:

- αλεύρι/σιτηρά·
- πίσσα·
- καπνά·
- ζάχαρη·
- χαρτί·
- αποξηραμένα τρόφιμα·
- τσιμέντο·
- πριονίδι·
- κόκκοι καφέ και τσάι·
- αιθάλη (όπως το μελάνι φωτοτυπικού/εκτυπωτή).

Αυτά τα είδη σκόνης είναι γενικά μόνο ερεθιστικοί παράγοντες, αλλά σε συμπυκνωμένη μορφή μπορούν να είναι επικίνδυνα για την υγεία. Η σκόνη σκληρού ξύλου είναι καρκινογόνος (βλ. τμήμα 7).
Σε ορισμένους τομείς θα μπορούσατε να συναντήσετε σκόνη κάνναβης κατά την εργασία σας (π.χ. σε επίσημη αποθήκη). Αυτό το είδος σκόνης δεν θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο, διότι δεν απορροφάται εύκολα από τον οργανισμό και βρίσκεται κατά κανόνα σε χαμηλή συγκέντρωση.
Εύφλεκτες σκόνες: Οι εύφλεκτες σκόνες μεταφέρονται με τον αέρα υπό μορφή νέφους και μπορούν εύκολα να αναφλεγούν, προκαλώντας μια θρυαλλίδα ή έκρηξη. Μπορούν να αναφλεγούν από έναν σπινθήρα ή γυμνή φλόγα, ή ακόμη αν επικαθίσουν σε καυτή επιφάνεια. Όταν η εύφλεκτη σκόνη επικαθίσει και αναφλεγεί, μπορεί να εκραγεί σε φλόγα ή απλώς να σιγοκαίει, για αρκετή ώρα μετά την απομάκρυνση της πηγής της ανάφλεξης. Μετά από έκρηξη, η εύφλεκτη σκόνη μπορεί να εξαπλωθεί σε μεγάλη έκταση, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρής πυρκαγιάς.
Είναι εξαιρετικά απίθανο να συναντήσετε είδη εύφλεκτης σκόνης κατά την εργασία σας.

## 2. Πού συναντώνται;

Μπορεί να συναντήσετε ενοχλητική σκόνη σχεδόν παντού. Μερικά από τα συνηθέστερα είδη σκόνης είναι:

- η σκόνη από χαρτιά σε κέντρα διαλογής αλληλογραφίας και σε καταστήματα χαρτικών·
- τσιμεντοκονίαμα σε εργοτάξια·
- διάφορες σκόνες σε λιμένες, αποθήκες εκτελωνισμού και σε εμπορικές εγκαταστάσεις·
- σε αίθουσες με φωτοτυπικά μηχανήματα/εκτυπωτές.

Θα μπορούσατε επίσης να συναντήσετε τοξικές ή εύφλεκτες σκόνες σε επικίνδυνες συγκεντρώσεις σε χώρους φόρτωσης, εκφόρτωσης ή διακίνησης φορτίου χύδην (π.χ. σιτηρών, μετάλλων, άνθρακα κλπ.).

## 3. Τι ζημιά μπορούν να προκαλέσουν οι σκόνες;

Γενικά οι σκόνες προκαλούν βλάβη στους πνεύμονες και στο αναπνευστικό σύστημα, αλλά ορισμένα είδη μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο. Οι σημαντικότερες ασθένειες που συνδέονται με την εισπνοή επικίνδυνης σκόνης είναι:
Καλοήθης πνευμονοκονίωση. Νόσος που προκαλείται με την εισπνοή φαινομενικά αβλαβούς σκόνης που επικάθεται στους πνεύμονες σε ποσότητα ορατή με ακτινοσκόπηση. Δεν προκαλεί βλάβη στον πνευμονικό ιστό και, κατ' επέκταση, η ασθένεια δεν επιφέρει σωματική αναπηρία. Η κατάσταση αυτή συνδέεται στις περισσότερες περιπτώσεις με σκόνες από μέταλλα, όπως ο σίδηρος και ο κασσίτερος.
Πνευμονοκονίωση. Συλλογική ονομασία για μια ομάδα από χρόνιες πνευμονοπάθειες που προκαλούνται από την εισπνοή σκόνης συγκεκριμένων ανόργανων υλικών. Ο όρος περιλαμβάνει ορισμένες ασθένειες που ονομάζονται με βάση τη σκόνη που τις προκαλεί. Οι γνωστότερες είναι:

- αμιάντωση (από σκόνη αμιάντου) — βλ. τμήμα 5·
- πυριτίαση (από σκόνη χαλαζία)·
- τάλκωση (από σκόνη τάλκης).

Πνευμονοπάθεια. Φλεγμονή των πνευμονικών ιστών ή βρόχων που προκαλείται κυρίως με εισπνοή ορισμένων μεταλλικών σκονών. Τα συμπτώματα είναι παρόμοια με αυτά της πνευμονίας, αλλά διαφοροποιούμενης βαρύτητας, ανάλογα με το εισπνεόμενο μέταλλο. Οι πλέον συνήθεις αιτίες είναι η σκόνη καδμίου και βηρυλλίου.
Μεσοθηλίωμα του υπεξωκότος. Όγκος των πνευμόνων, που προκαλείται κυρίως από έκθεση στον αμίαντο (βλ. τμήμα 5).
Καρκίνος του πνεύμονα. Και αυτός μπορεί να οφείλεται σε έκθεση στον αμίαντο (βλ. τμήμα 5).

## 4. Πώς μπορεί να περιοριστεί ο κίνδυνος;

Για τα περισσότερα είδη σκόνης, συμπεριλαμβανομένων των οχληρών σωματιδίων, οι κανονισμοί για την υγεία και ασφάλεια έχουν καθορίσει όρια έκθεσης. Θα πρέπει να συμβουλευθείτε τους εθνικούς οδηγούς και τη νομοθεσία της ΕΕ.
Επειδή, ωστόσο, η δυνατότητά σας να ελέγχετε την πηγή της σκόνης θα είναι μάλλον ελάχιστη στις περισσότερες περιπτώσεις, πρέπει να λαμβάνετε κάθε προφύλαξη για τον περιορισμό των κινδύνων. Οφείλετε:

- να χρησιμοποιείτε αντιασφυξιογόνο προσωπίδα ή προστατευτική μάσκα·
- να περιορίζετε την έκθεσή σας στις σκόνες·
- να κάνετε τακτικούς ιατρικούς ελέγχους·
- να απομακρύνεστε πάραυτα από τη μολυσμένη περιοχή, εάν αισθανθείτε άμεσα συμπτώματα.

Υπόμνηση: Θα πρέπει να παραμένετε σε ατμόσφαιρα με σκόνη μόνο για το απολύτως αναγκαίο διάστημα που απαιτείται για την εργασία - ακόμη και αν χρησιμοποιείτε μέσα προστασίας της αναπνοής.
Οι οδηγίες που περιέχονται σε αυτό το τμήμα του κειμένου έχουν τον χαρακτήρα γενικής υπόμνησης των κινδύνων που ανακύπτουν ορισμένες φορές κατά τη διαδικασία εξέτασης και δειγματοληψίας και του εξοπλισμού ασφαλείας που οφείλετε να χρησιμοποιείτε και των προφυλάξεων που πρέπει να λαμβάνετε.
Για περισσότερες πληροφορίες πρέπει να ανατρέξετε στη νομοθεσία και τις οδηγίες της αρμόδιας κρατικής αρχής της χώρας σας.

Αναθεωρήσεις
Έκδοση | Ημερομηνία | Αλλαγές
1.0 | 12.10.2012 | Πρώτη έκδοση